Laatst was ik genodigd. Via via. En waarbij? Bij een herdenking inzake het ‘Wuppertal Comité’. Het wát?
Wuppertal kende ik alleen als leuk klinkende plaatsnaam en van een soort monorail ondersteboven. Nou ja, hangend.
Maar nu, nu raakte ik, wat aan de late kant, bekend met wat heet de ‘Wuppertaler vakbondsprocessen’. Ze vonden plaats nadat de Gestapo vanaf 1935 ruim duizend vakbondsleden en anderen als staatsgevaarlijk had opgepakt, gevangen gezet en erger.
Daarover ontstond ook verontwaardiging in het buitenland, wat bij ons in 1936 leidde tot de geboorte van het ‘Centraal Wuppertal Comité’, een ronduit anti-fascistisch gezelschap. De leden ervan lieten zich zo kennen als met het hart (en de portemonnee) op de goede plaats. In hoeverre zij zich toen realiseerden dat die openlijke stellingname hen later nog parten zou kunnen spelen is mij niet bekend, maar dat bleek wel degelijk het geval. Als de Duitsers bewezen ergens goed in te zijn, dan was het wel in registratie. Zo hadden zij bij hun grensoverschrijdend gedrag in mei 1940 hun ‘verlanglijst’ direct paraat. De leden van het Wuppertal Comité stonden er als ondersteuners van ‘staatsgevaarlijken’ gekleurd op, wat voor henzelf opeens levensgevaarlijk bleek.
Ook nu nog, negentig jaar later, is in Wuppertal en omstreken de waardering voor het Nederlandse Comité kennelijk nog steeds levend, niet in het minst door de destijds betoonde solidariteit over de landsgrenzen heen. Zo ging nu op hun beurt een hele touringcar over de grens, naar ons Verzetsmuseum te Mokum, ter ere van de daden van toen. Ook hebben ze er deze dag de leiding. Dat uit zich onder meer in het feit dat ze bijdragen van sprekers in het Duits telkens laten onderbreken door een vertaling in het Nederlands. Wellicht met de gedachte een ‘bezettingsgevoel’ te willen vermijden, iets dat zou kunnen ontstaan door het deels Nederlandse publiek te confronteren met een 100% Duitse presentatie. Een uiting van correctheid.
Goed bedoeld, maar onnodig en fnuikend bovendien. Het gehoor kan en wil de Duitse taal best begrijpen en de zo telkens onderbroken voordrachten doet de lijn van de betogen geen goed.
Bovendien, juist dezer dagen blijkt bezettingsdrang ook ons niet vreemd.
Amsterdam, in aanloop naar Koningsdag.
Hoe dan ook, de belangrijkste les van deze dag komt voldoende duidelijk door.
Zo vertelt bijvoorbeeld een Duitse vakbondsman Anno Nu dat, zodra hij ergens kritiek laat horen op de radicaal-rechtse partij AfD, zijn inbox daarna steevast terechtkomt in wat hij in hedendaags Duits formuleert als: ‘ein Shitstorm‘.
Kortom, gaandeweg ga je steeds meer staren naar de tekst achter de sprekers.
Met name dat ‘MUSEUM’ zet je op het verkeerde been. Het doet je denken aan iets dat voorbij is. Een plek waar je kan gaan kijken hoe het ooit was.
Zelf opgegroeid na ‘de oorlog’ had ik de neiging het kwaad te zien als een duidelijk afgebakend iets, makkelijk te onthouden bovendien: ’40- ’45. Kwaad dat overwonnen, voorbij was. Klaar voor in musea.
Maar zo was het niet. Het kwaad begon al veel eerder en sloop beetje bij beetje de wereld in. Hoewel gebeurtenissen als de ‘Wuppertaler vakbondsprocessen’ niet meer als ‘beetje’ konden worden gekwalificeerd, maar als monumentaal, bleven velen het gevaar niet zien. Of ze wilden het niet zien.
Zo ging mijn eigen vader in 1936 ‘gewoon’ naar de Olympische Spelen in Berlijn. Hm. Zag hij het niet, wilde hij het niet zien, of dacht hij geheel in de olympische geest sport en politiek te kunnen scheiden?
Aan het Comité lag het niet om de mensen onder NAP wakker te schudden, eerder aan de Nederlandse autoriteiten die de activiteiten ervan bemoeilijkte, vaak onder de noemer van ‘belediging van een bevriend staatshoofd’. In casu Herr A.H.
Zo werd bij een door het Comité georganiseerde tentoonstelling ‘De Olympiade onder dictatuur’ de Duitse consul de mogelijkheid geboden de hem meest onwelgevallige onderdelen te doen verwijderen.
En nu? Alles doen om ‘een bevriend staatshoofd’ te vriend te houden is weer hoogst actueel. We leggen hem zelfs bij onze koning in bed. En ondertussen is de PVV vrijwel de grootste partij van ons land, terwijl volgens de meest recente peiling de AfD inmiddels Nr.1 is in het land waarin de Wupper stroomt.
De les: ook in onze tijd moeten we waakzaam zijn en ons verzetten. Tegen uitsluiting, tegen onverdraagzaamheid. En nog zo wat.
*
Wuppertal Comité
Enkele namen van leden die bij mij een belletje deden rinkelen:
Willem Adriaan Bonger
Menno ter Braak
Leo Polak
Henriëtte Roland Holst
Jan Romein
Jan Tinbergen
*
TERZIJDE
– In de oorlog ging mijn vader opnieuw richting Duitsland. Hij bracht jaren in krijgsgevangenkampen door en wilde later Duitsland niet eens meer doorkruisen op weg naar een ander land.
Wel hield hij ons, kinderen, voor dat ‘er ook goede Duitsers bestaan’.
– Wellicht wortelde WOII deels in een te harde afstraffing van de Duitsers na WOI.
Was getekend: Desmond Tutu.
– Wel afreizen in 2026 naar het WK Voetbal, in Amerika?
– De ‘omgekeerde’ monorail in Wuppertal staat daar bekend als ‘Schwebebahn‘.
– Verrassende NL-Wuppertaler: Cherry Duins.
Duins werkte, wellicht toeval, enige tijd voor de Haagsche Post. Dat blad werd, samen met onder meer De Groene Amsterdammer, in het NSB-manifest ‘Schoon Schip’ in 1937 weggezet als ‘door joden en marxisten gecontroleerd’.
Voor Cherry als ‘Chinees’, kijk hier.